Nằm sâu trong hệ thống menu của các dòng máy ảnh mirrorless mới nhất từ Canon, Sony và Nikon—thường nằm ở trang thứ ba của menu cài đặt chất lượng hình ảnh—có một tùy chọn mà có lẽ bạn chưa bao giờ chạm tới: chuyển đổi định dạng ảnh mặc định từ JPEG sang HEIF.
Dù HEIF đã là tiêu chuẩn trên iPhone từ năm 2017, nhưng đối với thế giới máy ảnh chuyên nghiệp, nó vẫn là một cái tên khá mới mẻ. Vậy chính xác thì HEIF là gì, và tại sao nó lại được coi là “kẻ kế nhiệm” đầy triển vọng cho định dạng JPEG đã 30 năm tuổi? Quan trọng hơn, liệu đã đến lúc bạn nên thực hiện bước chuyển mình này chưa?
HEIF là gì?
HEIF (High Efficiency Image File Format – Định dạng tệp hình ảnh hiệu suất cao) thực chất không phải là một loại tệp đơn lẻ mà là một “thùng chứa” (container). Thay vì sử dụng chuẩn nén cũ kỹ của JPEG, HEIF tận dụng chuẩn nén video tiên tiến HEVC (High Efficiency Video Coding), hay còn gọi là H.265.
H.265 là tiêu chuẩn vàng trong nén video chất lượng cao hiện nay, cho phép giữ lại nhiều dữ liệu hơn trong khi kích thước tệp lại nhỏ hơn. Khi áp dụng vào ảnh tĩnh, nó mang lại những lợi thế kỹ thuật mà JPEG không thể theo kịp.
Ưu điểm vượt trội HEIF
Sức mạnh của 10-bit
Sự khác biệt lớn nhất và có ý nghĩa nhất giữa hai định dạng này nằm ở độ sâu bit (bit depth).
- JPEG là định dạng 8-bit: Điều này có nghĩa là mỗi kênh màu (Đỏ, Xanh lá, Xanh dương) có 256 cấp độ sáng khác nhau. Khi kết hợp lại, JPEG có khả năng hiển thị khoảng 16,7 triệu màu.
- HEIF hỗ trợ 10-bit: Mỗi kênh màu lúc này có tới 1.024 cấp độ sáng. Tổng cộng, HEIF có thể hiển thị hơn 1 tỷ màu.
Tại sao con số này lại quan trọng? Trong nhiếp ảnh thực tế, bạn sẽ thấy rõ nhất ở những vùng có sự chuyển màu mịn màng như bầu trời lúc hoàng hôn hoặc phông nền mờ (bokeh). Với JPEG 8-bit, do không đủ cấp độ màu, bạn sẽ thường thấy hiện tượng “banding”—các vệt màu bị phân lớp rõ rệt. Với HEIF 10-bit, dải chuyển màu mượt mà hơn gấp 64 lần, loại bỏ gần như hoàn toàn hiện tượng này.
Hiệu suất nén và Dung lượng
- Nhờ thuật toán H.265, HEIF có hiệu suất nén gấp đôi JPEG.
- Dung lượng nhỏ hơn: Với cùng một chất lượng hình ảnh, tệp HEIF chỉ chiếm khoảng một nửa dung lượng so với JPEG.
- Chất lượng tốt hơn: Nếu giữ nguyên dung lượng tệp bằng với JPEG, HEIF sẽ cho chất lượng hình ảnh chi tiết hơn hẳn, ít bị nhiễu do nén (compression artifacts) ở các vùng chi tiết phức tạp.
Điều này cực kỳ có lợi cho việc lưu trữ lâu dài và tiết kiệm không gian thẻ nhớ trong những buổi chụp dài.
HDR và Khả năng hiển thị tương lai
Một điểm yếu cố hữu của JPEG là nó được thiết kế cho các màn hình SDR (Standard Dynamic Range) cũ. HEIF thì khác, nó hỗ trợ các tiêu chuẩn HDR hiện đại như PQ (Perceptual Quantizer) và HLG (Hybrid Log-Gamma).
Khi bạn xem ảnh HEIF trên một màn hình hỗ trợ HDR (như màn hình iPhone mới, MacBook Pro hoặc TV 4K HDR), vùng sáng sẽ thực sự tỏa sáng rực rỡ và vùng tối sẽ giữ được độ sâu mà không bị bết màu. HEIF cho phép máy ảnh ghi lại dải động rộng hơn, tiệm cận hơn với những gì mắt người nhìn thấy.
Rào cản lớn nhất: Tính tương thích (Compatibility)
Mặc dù vượt trội về mặt kỹ thuật, lý do khiến JPEG vẫn thống trị là vì nó là “ngôn ngữ chung” của thế giới. Mọi trình duyệt web, mạng xã hội và hệ điều hành cũ đều đọc được JPEG ngay lập tức.
Với HEIF, bạn sẽ gặp một số khó khăn:
- Hỗ trợ phần mềm: Dù Windows và macOS hiện đã hỗ trợ, nhưng một số ứng dụng cũ vẫn chưa thể mở trực tiếp HEIF.
- Mạng xã hội: Instagram hay Facebook thường sẽ tự động chuyển đổi ảnh của bạn về JPEG khi tải lên, điều này làm mất đi lợi thế 10-bit của HEIF.
- Hậu kỳ: Dù các phần mềm như Adobe Lightroom hay Capture One đã hỗ trợ HEIF, nhưng tốc độ xử lý vẫn chưa thể mượt mà như khi làm việc với JPEG do đòi hỏi sức mạnh phần cứng để giải mã chuẩn H.265.
HEIF có thay thế được ảnh RAW không?
Câu trả lời ngắn gọn là Không.
Mặc dù HEIF 10-bit tốt hơn nhiều so với JPEG 8-bit, nó vẫn là một định dạng nén (lossy). Dữ liệu RAW (thường là 12-bit hoặc 14-bit) chứa lượng thông tin chưa qua xử lý khổng lồ, cho phép bạn thay đổi cân bằng trắng hoặc cứu sáng cực độ mà không làm hỏng tệp tin. HEIF nên được coi là một bản nâng cấp của JPEG (“Super JPEG”) hơn là một sự thay thế cho RAW.
Kết luận: Bạn có nên chuyển đổi không?
Việc có nên chuyển sang HEIF làm mặc định hay không tùy thuộc vào quy trình làm việc của bạn:
Bạn nên chọn HEIF nếu:
- Bạn muốn có chất lượng ảnh lưu trữ tốt nhất, thường xuyên xem ảnh trên các thiết bị HDR
- Muốn tiết kiệm tối đa dung lượng mà vẫn giữ được độ chi tiết cao.
- Nếu bạn sử dụng hệ sinh thái Apple, việc quản lý HEIF gần như không có rào cản.
Bạn nên giữ JPEG nếu: Bạn cần sự nhanh chóng và tương thích tuyệt đối. Ví dụ: bạn cần gửi ảnh cho khách hàng ngay lập tức, đăng ảnh lên các nền tảng web chưa hỗ trợ HEIF, hoặc làm việc với các hệ thống máy tính đời cũ.
Vì vậy đừng vội vàng chuyển đổi hoàn toàn. Hãy thử chụp ở chế độ HEIF trong một vài buổi chụp cá nhân, thử nghiệm quy trình chỉnh sửa và xem kết quả trên các màn hình khác nhau. HEIF chắc chắn là tương lai, nhưng việc nó có phải là hiện tại của bạn hay không còn tùy thuộc vào việc bạn sẵn sàng đối mặt với những rắc rối về tương thích hay chưa.
—
Dịch từ bài viết gốc trên Fstoppers
Không trích dẫn hoặc sao chép bản dịch khi chưa được sự đồng ý
