Trong ngành nhiếp ảnh thương mại, nhiếp ảnh gia không “bán” ảnh của mình, mà thay vào đó là “cấp quyền sử dụng” ảnh. Điều này vừa ảnh hưởng đến giá cả cho dịch vụ nhiếp ảnh, vừa ảnh hưởng đến những chi phí mà người chụp ảnh sẽ phải bỏ ra. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng đề cập tới các vấn đề về bản quyền hình ảnh trong thế giới ảnh quảng cáo.
Nếu bạn làm việc với những khách hàng mang tính thương mại hoặc editorial, bạn sẽ cần chuẩn bị trước một bản hợp đồng cấp quyền sử dụng (licensing agreement). Hợp đồng này sẽ xác định rõ ràng những quy định sử dụng của bức hình được chụp.
Tại sao bạn lại cần hợp đồng cấp quyền sử dụng?
Quyền sử dụng của một bức ảnh là một lĩnh vực pháp lý có thể gây khó hiểu, kể cả với những nhiếp ảnh gia có kinh nghiệm.
Thực chất, không có một tiêu chuẩn chung về mức giá để cấp bản quyền hình ảnh với mục đích quảng cáo thương mại. Nhưng bạn vẫn cần phải đưa ra một mức giá nào đó. Hình ảnh dùng trong thương mại có chức năng truyền tải thông điệp về hình ảnh của công ty, phục vụ bán hàng, marketing và có thể giúp các công ty kiếm rất nhiều tiền.
Nhiếp ảnh gia bắt buộc phải giữ mô hình thu phí cấp quyền sử dụng hình ảnh thì mới có thể kiếm đủ tiền để thành công trong ngành của họ.
Ở Việt Nam, trừ hình ảnh được sản xuất bởi các agency lớn, hầu hết các nhiếp ảnh gia không thu phí sử dụng hình ảnh, hoặc họ đơn giản chỉ gộp khoản phí này với mức giá thông thường. Việc không có nguồn thu này sẽ khiến việc hoàn vốn và kiếm lãi của một công ty nhiếp ảnh rất khó khăn. Trong khi đó, những công ty sử dụng hình ảnh một cách miễn phí lại vẫn tăng cao doanh thu của họ.
Mức giá cấp quyền sử dụng hình ảnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó có quyền sử dụng ảnh in hoặc ảnh online, bức ảnh sẽ tiếp cận với bao nhiêu người, và khoảng thời gian sử dụng bức ảnh.
Càng nhiều người có thể tiếp xúc với bức ảnh thì bức ảnh đó có giá trị càng cao với khách hàng.
Hợp đồng cấp quyền sử dụng hình ảnh cho phép bên khách hàng có những quyền sử dụng cụ thể với hình ảnh được giao. Những bức ảnh này chỉ có thể được sử dụng theo các điều khoản được quy định trong hợp đồng.
Hợp đồng cấp quyền sử dụng là một văn bản riêng biệt với hợp đồng giao ảnh. Bạn cũng sẽ cần một bản hợp đồng phòng khi một nhãn hàng hoặc một công ty tìm thấy ảnh của bạn trên Internet và muốn sử dụng để làm marketing.
Theo hầu hết bộ luật bản quyền, nhiếp ảnh được bảo vệ theo tư cách là một tác phẩm nghệ thuật. Bạn thường sẽ không bán ảnh hoặc nhượng bỏ quyền sở hữu trí tuệ của ảnh, trừ khi bạn chọn làm vậy nhưng với một mức giá rất cao.
Thay vào đó, bạn sẽ cho phép người khác sử dụng hình ảnh của bạn với một mục đích cụ thể và trong một khung thời gian xác định trước. Cả ngành nhiếp ảnh stock thực chất hoạt động theo mô hình kinh doanh này.
Giáo dục khách hàng
Cũng như bất kỳ một hợp đồng nào khác, một hợp đồng cấp bản quyền hình ảnh bảo vệ quyền của người tạo ra bức ảnh, đó chính là nhiếp ảnh gia. Bạn nên tránh gây sự hiểu nhầm với khách, vì điều này có thể dẫn đến những hiềm khích hoặc vấn đề pháp lý sau này.
Khách hàng đôi khi có thể cảm thấy như những kỳ vọng của họ không được đáp ứng đầy đủ, nhưng việc viết ra những kỳ vọng của họ bằng giấy trắng mực đen có thể giúp cho đôi bên đều hài lòng.
Rất nhiều khách hàng mới có thể chưa biết về khái niệm “bản quyền”, hoặc họ cũng có thể không hiểu lý do phải có hợp đồng cấp quyền sử dụng từ đầu. Họ nghĩ rằng họ “sở hữu” những bức ảnh bạn chụp cho họ và vì thế họ có thể toàn quyền sử dụng chúng. Nhưng điều này thực chất lại vi phạm luật bản quyền.
Với những tình huống trên, bạn sẽ phải là người giúp cho khách hàng hiểu bản chất của vấn đề. Nhiều agency quảng cáo thường xuyên phải nhắc khách hàng của họ trả tiền sử dụng hình ảnh cho nhiếp ảnh gia, thậm chí họ còn phải bảo vệ quyền thu phí sử dụng cho nhiếp ảnh gia.
Khách hàng bao giờ cũng muốn độc quyền ảnh, họ không muốn ảnh của họ xuất hiện ở những nơi khác hoặc tệ hơn là bị sử dụng bởi các đối thủ cạnh tranh.
Khi hợp đồng của bạn đảm bảo tính độc quyền cho khách, bạn sẽ không thể kiếm thêm tiền từ những bức ảnh đó. Bạn sẽ không được phép cho một bên thứ ba hoặc các công ty ảnh stock sử dụng những hình ảnh này. Bù lại, khách hàng sẽ phải trả nhiều tiền hơn để có được sự độc quyền hình ảnh này. Đây là một trong những lý do vì sao phí sử dụng hình ảnh có thể rất cao, tùy thuộc vào quy mô kinh doanh của khách hàng.
Hợp đồng cấp quyền sử dụng hình ảnh cần có những gì?
Bạn cần cân nhắc một số điều trước khi lập nên bản hợp đồng cấp quyền sử dụng hình ảnh cho khách. Trong đó nên bao gồm mục đích sử dụng của bức ảnh cũng như là quy mô của công ty khách hàng.
Cấp bản quyền cho những khách hàng lớn nên có một mức giá khác cũng như là các điều khoản khác so với cấp bản quyền cho một quán cà phê nhỏ. Lượng người xem ảnh càng cao, thì bức ảnh đó càng có giá trị với thương hiệu.
Một ví dụ minh họa cho tầm quan trọng của một hợp đồng bản quyền là trường hợp làm việc với một công ty start-up hoặc một doanh nghiệp nhỏ. Giả dụ như bạn cấp bản quyền cho họ trong nhiều năm hoặc thậm chí là mãi mãi, và công ty đó phát triển mạnh mẽ và trở nên vô cùng phổ biến. Khi đó, giá trị bức ảnh của bạn sẽ cao hơn nhiều lần, nhưng số tiền bạn nhận được lại không thay đổi.
Tôi khuyên bạn không nên cấp quyền sử dụng hình ảnh không giới hạn cho khách hàng. Các thương hiệu của khách hàng có thể sử dụng hình ảnh của bạn trên nhiều phương tiện khác nhau: trong quảng cáo, trên billboard hoăc ngay cả trên bản quyền sản phẩm của họ.
Nếu bạn gặp một khách hàng có tiềm năng phát triển tốt, bạn nên rút ngắn quãng thời gian sử dụng hình ảnh của họ và quản lý ngày hết hạn hợp đồng bằng spreadsheet.
Bản hợp đồng cấp quyền sử dụng nên xác định tính độc quyền của bức ảnh cũng như là mục đích sử dụng cho bức ảnh. Phương thức sử dụng bức ảnh cũng nên được cụ thể hóa cẩn thận. Nếu khách hàng yêu cầu toàn quyền sử dụng hình ảnh, họ sẽ phải trả thêm tiền để có được quyền này.
Bản hợp đồng còn nên nêu rõ mốc thời gian cấp phép sử dụng bức ảnh. Khách hàng có thể chọn sử dụng lâu hơn, nhưng điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ phải trả nhiều tiền hơn.
Tuyệt đối không đưa cho khách hàng hợp đồng bản quyền cho đến khi họ đã thanh toán đầy đủ.
Hãy báo trước cho khách hàng về những chính sách này từ trước. Nói rõ trong hóa đơn là khách hàng sẽ không được phép sử dụng hình ảnh một cách công khai cho đến khi bạn đã nhận được toàn bộ tiền công.
Điều này sẽ đảm bảo rằng khách hàng không thể thu lợi từ những bức ảnh của bạn trước bạn.
KẾT LUẬN
Bạn có quyền được trả tiền cho những bức ảnh mà bạn chụp. Nhưng bạn sẽ cần để tâm tới điều này khi thương lượng với khách và lập hợp đồng cấp quyền sử dụng ảnh.
Bản quyền hình ảnh đã tồn tại từ những thời kỳ sơ khai của nhiếp ảnh. Với ảnh film, nhiếp ảnh gia sẽ giữ âm bản còn khách hàng sẽ phải trả tiền để ảnh được in.
Trong thời đại kỹ thuật số thì việc sở hữu ảnh về mặt vật lý không còn nữa, nhưng những luật về bản quyền thì vẫn như trước. Bạn cần phải kiểm soát việc sử dụng những hình ảnh mà bạn tạo ra và thu lợi từ chúng.
Đừng quên việc lập hợp đồng sử dụng hình ảnh trong mỗi job chụp của bạn. Công đoạn này có thể tiết kiệm tiền cho bạn cũng như tránh được những rắc rối phiền nhiễu sau này.
—
Bản quyền bài viết thuộc về Học viện Nhiếp ảnh Quảng cáo Chimkudo.
Không trích dẫn khi chưa được sự đồng ý.
