Mấy tháng qua, tôi đã thực hiện các buổi phỏng vấn với một số đạo diễn hình ảnh (DP) thương mại hàng đầu thế giới cho kênh The Wandering DP Podcast. Đây đều là những người đang làm việc hàng ngày với các đạo diễn tên tuổi nhất và các nhãn hàng lớn nhất toàn cầu. Từ DP người Bỉ Bjorn Charpentier cho đến DP người Canada Evan Prosofsky, tôi đã có cơ hội trò chuyện với các chuyên gia làm việc khắp nơi trên thế giới. Dù họ đến từ những vùng đất khác nhau với xuất phát điểm khác nhau, tôi bắt đầu nhận thấy một điểm chung cốt lõi dần lộ diện trong ngôn ngữ điện ảnh cũng như tư duy nghề DP của họ.
Một vài buổi phỏng vấn trong số này đã được lên sóng trên Podcast, số khác thì vẫn đang chờ ngày ra mắt. Với những bạn thích một bản tóm tắt ngắn gọn về điểm chung của những DP xuất chúng này khi nói về nghệ thuật điện ảnh, tôi đã lập ra một danh sách những gì mình đúc kết được qua các cuộc trò chuyện.
Và dưới đây là những lời khuyên đắt giá nhất mà tôi nhận được từ các DP tuyệt vời này.
1. Dấn thân – Không có một lộ trình cố định nào để trở thành một DP
Tôi lập ra The Wandering DP Podcast cốt là để học hỏi các mẹo làm phim từ những đạo diễn hình ảnh giỏi nhất thế giới. Sự nghiệp của tôi mới chỉ bắt đầu, và việc bơi giữa một biển thông tin ngoài kia để tìm hướng phát triển bản thân là một điều gần như bất khả thi. Nhưng qua mỗi cuộc phỏng vấn, một trong những điểm mấu chốt nhất mà tôi rút ra được chính là con đường đi đến thành công của mỗi người khác nhau đến nhường nào.
Tôi từng trò chuyện với những DP đi theo lộ trình truyền thống: học trường điện ảnh, làm clapper, lên trợ lý camera số 1 (1st AC) rồi mới lên DP. Nhưng tôi cũng đã nói chuyện với những người chỉ đơn giản là cầm máy lên, bắt đầu quay, rồi vừa chạy vừa học tất cả những thứ còn lại.
Sự thật là không hề có một lộ trình vạch sẵn nào để trở thành một đạo diễn hình ảnh thành công. Điểm chung duy nhất giữa tất cả các câu chuyện đó là: tại một thời điểm nào đó, mọi DP đều phải đưa ra quyết định rằng họ sẽ dấn thân và thử sức với nó.
Vì vậy, hãy bước ra ngoài kia và bắt đầu bấm máy đi thôi.
2. Phong cách – Giỏi kỹ thuật thì tốt, nhưng có tư duy thị giác mới là điều quan trọng
Vai trò của một đạo diễn hình ảnh vừa mang tính kỹ thuật, vừa mang tính sáng tạo. Một DP giỏi phải nắm vững cả hai mặt và có khả năng giao tiếp bằng cả hai thứ ngôn ngữ đó nếu muốn thành công. Thế nhưng, khi đặt lên bàn cân, một DP được thuê là vì tư duy thị giác (vision) của họ. Mỗi DP đều có một nhãn quan riêng, thứ được định hình bởi cách họ quan sát thế giới xung quanh. Và chính cái “gu” thẩm mỹ riêng biệt đó là điều khiến người khác nhận ra và muốn mời họ vào các dự án.
Bạn bắt buộc phải làm chủ công cụ của mình, nhưng cũng cần nhận ra rằng nếu thiếu đi một tư duy thị giác đồng nhất, thì mọi kỹ năng kỹ thuật thượng thừa cũng không thể làm nên một sản phẩm xuất sắc.
Hãy bước ra ngoài và định hình phong cách của riêng bạn.
3. Tìm kiếm việc làm – Tất cả nằm ở mối quan hệ
Tìm việc với tư cách là một đạo diễn hình ảnh giống như một cái vòng lặp luẩn quẩn: Bạn phải quay được những sản phẩm xuất sắc thì người ta mới chú ý đến, nhưng bạn lại phải có được những dự án tốt thì mới quay được sản phẩm xuất sắc. Vấn đề cốt lõi là làm sao để bắt đầu? Làm sao để có được dự án đầu tiên – thứ sẽ trở thành bước đệm cho những cơ hội lớn hơn và tốt hơn sau này?
Câu trả lời là: Hãy tìm những người đang ở cùng trình độ với bạn trong khu vực của bạn. Hãy tìm các đạo diễn, giám đốc nghệ thuật (art director), nhà sản xuất, giám đốc bối cảnh (production designer) hay bất kỳ ai có niềm đam mê với phim ảnh và bắt đầu cùng nhau làm ra sản phẩm. Những người này cũng đang cố gắng khẳng định mình giống như bạn, và nếu bạn khao khát, khả năng cao là họ cũng vậy. Khi họ được nhận vào một dự án lớn hơn, bạn nghĩ họ sẽ gọi cho ai? Một người họ chưa từng làm việc cùng bao giờ, hay là bạn?
Ngay cả ở cấp độ cao nhất, mỗi DP mà tôi từng trò chuyện đều có được phần lớn công việc từ các mối quan hệ cá nhân với đạo diễn. Họ sẽ nhận được những dự án tiếp theo từ một đạo diễn quen thuộc trong quá khứ, hoặc được những đạo diễn đó giới thiệu cho các đạo diễn mới hoặc các công ty sản xuất (production house). Một chiếc showreel tốt thì tuyệt đấy, nhưng một mối quan hệ tốt còn tốt hơn nhiều.
Cộng đồng làm phim thực ra khá nhỏ. Hãy bắt đầu xây dựng các mối quan hệ ngay từ bây giờ.
4. Giải quyết bài toán – Có trăm phương ngàn kế để đạt mục đích
Giống như việc có vô vàn con đường để trở thành một DP, cũng có vô vàn cách để hoàn thành một công việc. Không có hai DP nào đánh đèn cho cùng một cảnh quay theo cách hoàn toàn giống nhau cả. Bí quyết là bạn phải tìm ra cách làm việc mà mình yêu thích, cùng với môi trường và quy trình giúp bạn đạt hiệu suất cũng như năng suất cao nhất.
Tôi đã được xem rất nhiều lighting setup và shooting diagrams từ hàng trăm DP khác nhau, và chúng đều khác biệt một trời một vực. Cách tốt nhất để học hỏi khi mới bắt đầu là nhìn vào những gì người khác đã làm trước đây, thử nghiệm nó và xem cái gì phù hợp với mình. Nếu bạn làm điều đó đủ nhiều và tiếp xúc với đủ phương pháp làm việc theo thời gian, bạn sẽ bắt đầu nhận ra những mảnh ghép từ mỗi DP mà bạn có thể nhặt ra, phát triển lên và biến đổi nó thành phong cách làm việc của riêng mình.
Đừng quá bận tâm vào việc chính xác thì shot hình đó đã được thực hiện như thế nào. Sự thật là điều đó không quan trọng. Câu hỏi hay hơn mà bạn cần tập trung vào là: TẠI SAO họ lại làm như vậy.
5. Giữ bản sắc – Tìm ra điều làm nên sự độc bản của bạn, rồi tìm những người hoặc nhãn hàng yêu thích điều đó
Rất nhiều DP mà tôi từng trò chuyện chia sẻ rằng, khi mới chập chững bước vào mảng quay quảng cáo, họ đều trải qua một giai đoạn cố gồng để làm cho các video commercial của mình trông giống với “những gì một video quảng cáo đại trà nên trông như thế”. Ý nghĩ rằng bản thân chưa đủ kinh nghiệm để đột phá, cộng với việc thiếu tự tin vào năng lực và phong cách cá nhân để mang đến một tư duy thị giác độc bản cho dự án, đã kìm hãm họ lại. Giờ đây, khi nhìn lại, tất cả họ đều đồng ý rằng đó là một sai lầm chí mạng.
Bạn được thuê vì tư duy thị giác của chính bạn, chứ không phải vì cái cách bạn đang cố gắng bắt chước tư duy của một ai đó khác.
Nếu đạo diễn hoặc nhà sản xuất muốn sản phẩm của họ trông giống tác phẩm của một người khác, họ đã thuê chính người đó rồi. Họ chọn bạn là vì những gì bạn đã làm được.
Hãy luôn trung thành với tiếng nói nội tại của chính mình.
6. Khai phóng – Học nhiều đến mức có thể quên hết tất cả đi
Nói rằng kỹ năng kỹ thuật không quan trọng bằng tư duy thị giác thì nghe rất hay, nhưng điều đó không hoàn toàn đúng. Đạo diễn hình ảnh suy cho cùng là một nghệ nhân kiêm kỹ thuật viên, và bạn bắt buộc phải am tường “vũ khí” của mình nếu muốn tiến xa. Nếu bạn mù tịt về khía cạnh kỹ thuật của phơi sáng (exposure), ánh sáng (lighting), ghi hình (capture), hệ thấu kính (lensing), bố cục (framing) và tất cả những thứ tương tự, bạn sẽ mãi là nô lệ của sự tầm thường.
Mục tiêu là bạn phải học nhiều đến mức những kiến thức kỹ thuật đó biến thành phản xạ tự nhiên, ngấm sâu vào trong tiềm thức. Sau khi đã thấu triệt mọi ngóc ngách của tính khoa học trong điện ảnh, bạn mới có thể tự giải phóng mình khỏi nỗi lo sợ “không biết xử lý thế nào trên set” để tập trung hoàn toàn vào phần hồn (vision) của dự án. Bạn chắc chắn không muốn đối mặt với một sự cố ngớ ngẩn hoàn toàn né được trên set, gây chậm tiến độ của cả đoàn phim chỉ vì bạn đã không chịu làm bài tập về nhà.
Hãy cày cuốc như điên để làm chủ mọi kỹ thuật, rồi sau đó cho phép bản thân tự do quên hết chúng đi khi bấm máy.
7. Cảm hứng – Hãy xây dựng một kho lưu trữ hình ảnh ngay hôm nay
“Chẳng có gì gọi là sao chép cả” – đây là câu trích dẫn trực tiếp tôi có được ngay trong buổi phỏng vấn đầu tiên của The Wandering DP. Vị DP ở đầu dây bên kia đã nói với tôi rằng không có khái niệm sao chép, bởi vì mỗi dự án là khác nhau và mỗi setup là độc nhất.
Là một DP mới vào nghề, bạn nên tự xây dựng cho mình một thư viện gồm các bức ảnh tĩnh và tư liệu tham khảo để tìm kiếm cảm hứng. Mục đích không phải là tích trữ tầng tầng lớp lớp hình ảnh để copy y nguyên, mà là để gom nhặt những ý tưởng, hình ảnh, đoạn clip ngắn mà bạn thực sự bị thu hút, từ đó tìm ra tiếng nói riêng của mình.
Một kho catalog tham khảo là tài sản vô giá để bạn chia sẻ ý tưởng với đạo diễn và bắt đầu quá trình định hình phong cách trực quan (look) cho dự án. Mỗi DP tôi từng trò chuyện đều sở hữu một thư viện ảnh riêng để tìm nguồn cảm hứng.
Hãy bắt đầu xây dựng cuốn style book của bạn ngay hôm nay.
8. Tinh thần đồng đội – Bạn ở đó là để cống hiến cho Đạo diễn
Sản xuất video, cho dù là một MV ca nhạc kinh phí thấp hay một bộ phim bom tấn Hollywood trị giá 100 triệu đô, đều là một trò chơi đồng đội. DP chịu trách nhiệm dẫn dắt một bộ phận trong đội ngũ đó, và khả năng linh hoạt biến đổi, điều chỉnh ý tưởng của bạn sao cho đồng điệu với nhu cầu của đạo diễn là một điều bắt buộc.
Đạo diễn luôn bị giằng xé bởi rất nhiều người ở rất nhiều khía cạnh khác nhau. Một DP giỏi sẽ thấu hiểu áp lực đó và luôn cố gắng giảm tải gánh nặng cho đạo diễn nhiều nhất có thể trong suốt quá trình bấm máy. Bạn làm điều đó bằng cách nào? Bạn phải làm bài tập về nhà thật kỹ. Bạn cần phải biết và hiểu tất cả những gì đạo diễn biết để có thể thay họ làm “đôi mắt” quan sát trên set quay.
Nếu bạn thấu cảm được tư duy thị giác của đạo diễn, nắm rõ phong cách (look) và cảm xúc (feel) mà họ đang hướng tới, bạn sẽ giải tỏa được điểm nghẽn áp lực đó cho họ. Đó có thể chỉ là một phần rất nhỏ trong vô vàn áp lực đè nặng lên vai đạo diễn, nhưng tích tiểu thì thành đại.
Hãy hiểu rõ vai trò của mình: Bạn ở đó là để phục vụ cho tầm nhìn của đạo diễn.
9. Giao tiếp – Bạn là một Người lãnh đạo
Với tư cách là một DP, bạn chịu trách nhiệm quản lý một ê-kíp riêng (nhóm camera, lighting, grip) trong đoàn phim. Bạn cần phải có khả năng giao tiếp một cách hiệu quả và chuẩn xác với các thành viên trong đội của mình. Khi bạn phát triển lên và làm việc với cùng một ê-kíp từ dự án này qua dự án khác, việc giao tiếp sẽ ngày càng trở nên dễ dàng; nhưng trong thực tế ngày nay, các DP thường xuyên phải nhảy vào các dự án với những ê-kíp hoàn toàn mới.
Biết cách giao tiếp, biết rõ khi nào cần truyền đạt ý tưởng và đưa ra chỉ thị cho ê-kíp là điều tối quan trọng. Giai đoạn tiền kỳ (pre-production) và sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ là vũ khí đắc lực giúp mọi thứ vận hành trơn tru, hiệu quả khi ra bối cảnh.
Hãy mài giũa kỹ năng giao tiếp của bạn và luôn định hình rõ mình muốn gì trước khi buổi quay bắt đầu.
10. Công nghệ – Thiết bị hay Chiếc máy quay đời mới nhất không giúp bạn có thêm việc làm
Mọi công cụ tân tiến nhất trên đời này cũng không thể tự động làm cho hình ảnh của bạn đẹp lên được. Hãy ngừng săm soi vào chiếc máy ảnh khủng tiếp theo sắp ra mắt, và thôi ngụy biện rằng dự án của mình trông không được lung linh như kỳ vọng chỉ vì thiếu thiết bị X, Y hay Z. Hãy thực hành với những gì bạn đang có trong tay. Hãy xây dựng một đội ngũ gồm những con người có cùng khao khát muốn đẩy mọi giới hạn đi xa hơn.
Hãy cày cuốc, cày cuốc và cày cuốc để thấu triệt những điều cơ bản nhất, để khi một dự án phù hợp gõ cửa, bạn đã có sẵn năng lực để nắm bắt lấy nó.
Sẽ không một ai dâng sẵn cho bạn một dự án tuyệt vời và để bạn tự do tung hoành đâu. Bạn phải tự bước ra ngoài và chiến đấu vì nó. Chẳng có bộ kit máy quay nào làm thay phần việc của bạn được, bất kể nó có đắt tiền hay xịn mịn đến đâu.
Hãy bắt đầu lăn xả đi thôi!
Credit
—
Dịch từ bài viết gốc Wandering DP
