Các kỹ thuật ánh sáng trong điện ảnh(cinematic lighting) kiểm soát cách người xem nhìn nhận một nhân vật, không gian hoặc khung hình. Chúng định hình chiều sâu, tâm trạng và tác động cảm xúc.
Sự khác biệt giữa một video nghiệp dư và một bộ phim trông như chiếu rạp thường nằm ở cách sắp đặt ánh sáng. Khi được sử dụng có ý đồ, các kỹ thuật chiếu sáng giúp nâng tầm câu chuyện và khiến hình ảnh trở nên điện ảnh hơn.
Quay các dự án với ngân sách hạn chế có thể đồng nghĩa với những giới hạn về thiết bị. Vậy làm thế nào bạn có thể duy trì một diện mạo “mang tính điện ảnh” mà không cần đến cả một xe tải chứa đầy thiết bị chiếu sáng? Trong bài viết hôm nay, chúng ta sẽ xem xét chính xác việc sở hữu một diện mạo điện ảnh có ý nghĩa như thế nào. Sau đó,
Vậy lighting trong Điện Ảnh Là Gì?
Lighting trong điện ảnh là việc sử dụng các nguồn sáng nhân tạo và tự nhiên để chiếu sáng một cảnh quay, kiểm soát bóng đổ, tạo độ sâu và thiết lập không khí cho một bộ phim.
Ánh sáng giúp người xem biết phải nhìn vào đâu, cảm nhận thế nào và hiểu được các nhân vật cũng như bối cảnh. Nó là một trong những yếu tố nền tảng nhất của nghệ thuật quay phim.
1. Các loại ánh sáng điện ảnh trong phim
Mỗi nhà quay phim là một nghệ sĩ đưa ra các quyết định sáng tạo về cách định hướng ánh nhìn của người xem trong khung hình bằng cách sử dụng thiết bị chiếu sáng.
Các ứng dụng của chúng rất rộng lớn, nhưng chính sự diễn giải sáng tạo của họ là điều khiến ánh sáng của họ mang tính điện ảnh. Chúng bao gồm:
-
Đạo cụ và các yếu tố trong cảnh quay nào nên được nhấn mạnh
-
Chúng ta đang nhìn cảnh quay qua góc nhìn của ai, và họ sẽ có thể nhìn thấy bao nhiêu ánh sáng
-
Các nhân vật khác biệt với nhau như thế nào trong một khung hình
-
Những cảm xúc nào đang được thể hiện thông qua độ gắt của ánh sáng, hoặc màu sắc của nó
Mỗi quyết định này sau đó được thực hiện về mặt kỹ thuật bằng cách lập kế hoạch và triển khai các thiết lập chiếu sáng để tạo ra hiệu ứng mong muốn. Nhưng nhà quay phim phải tưởng tượng ra những hiệu ứng đó sẽ như thế nào trước khi lắp đặt bất kỳ thiết bị chiếu sáng nào.
Các kĩ thuật lighting phổ biến
1. Chiếu Sáng 3 Điểm (Three-Point Lighting)
Chiếu sáng 3 điểm là thiết lập ánh sáng tiêu chuẩn được sử dụng trong video, nhiếp ảnh và điện ảnh. Nó tạo ra một hình ảnh có chiều sâu và hình khối bằng cách sử dụng ba nguồn sáng riêng biệt.
- Key Light (Đèn chính): Đèn chính là ánh sáng hiện lên rõ nhất trong khung hình của bạn. Vì vậy, khi nhìn vào hình ảnh của Amélie ở trên, bạn sẽ thấy phần bên phải màn hình trên khuôn mặt của cô ấy là sáng nhất.
- Fill Light (Đèn phụ/Đèn bù): Khá đơn giản, đèn phụ phủ bớt vùng bóng đổ trong khung hình của bạn. Bạn sẽ nhận thấy phần bên trái màn hình trên khuôn mặt của Amélie nằm trong bóng tối, nhưng các đường nét của cô ấy vẫn nhìn thấy rõ ràng. Đó là tác dụng của đèn phụ.
- Backlight (Đèn nền/Đèn ven):
Đèn nền tạo ra một ven cho phần phía sau của chủ thể. Thông thường, đèn ven chiếu xuống từ một góc cao hơn. Bạn có thể thấy Amélie có một đường viền sáng dọc theo vai và gáy của cô ấy. Bạn thường sẽ muốn đặt đèn chính và đèn phụ ở hai bên máy quay, cách trục máy quay một góc khoảng 60 độ.
Chiếu sáng 3 điểm là nền tảng của hầu hết các thiết lập chiếu sáng. Khi đã nắm vững thiết lập này, bạn có thể điều chỉnh hoặc loại bỏ các đèn để tạo ra nhiều phong cách thị giác khác nhau.
2. Soft film lighting
Khi nói về cảm xúc mà một cảnh quay nên mang lại, một điều thường được các nhà quay phim nhắc tới là ánh sáng nên gắt hay mềm đến mức nào.
Độ gắt hay độ mềm của ánh sáng liên quan đến kích thước của nguồn sáng lớn ra sao, và cách nó ảnh hưởng đến các bóng đổ trên chủ thể của bạn.
Higher key light
Đây là hiệu ứng được tạo ra bằng cách nâng cao cường độ của đèn chính và sử dụng các đèn phụ đánh ánh sáng khá đều. Điều này giữ cho ánh sáng trong khung hình của bạn luôn sáng và cân bằng, hầu như không tạo ra bóng đổ. Điều này làm cân bằng ánh sáng từ vật thể này sang vật thể khác trong khung hình của bạn, tạo ra cảm giác êm ái, dễ chịu.
Bạn có thể làm mềm nguồn sáng bằng các vật liệu tản sáng như gel tản sáng hoặc china ball để giảm bớt bóng đổ. Điều này rất ổn khi quay các cảnh cận cảnh close-ups.
3. Hard light
Ngược lại, các nguồn sáng nhỏ hơn, bao gồm cả ánh nắng mặt trời gắt, sẽ làm tăng cường các bóng đổ trên chủ thể của bạn. Theo cách nhìn cẩn trọng, điều này nên tránh. Nhưng nó cũng có thể tạo ra các hiệu ứng kịch tính, như đã được phổ biến trong các bộ phim Noir cổ điển, vốn khắc họa những nhân vật khả nghi và bất ổn.
Kick light với fill nhẹ
Trong hiệu ứng này, đèn nền (back light) chiếu vào cạnh bên khuôn mặt của chủ thể. Nó có thể tạo ra một viền sáng rực rỡ như thiên thần, trong khi một đèn phụ (fill light) rất mềm giữ cho khuôn mặt được chiếu sáng một cách nhẹ nhàng.
Low key light
Ánh sáng low key đề cập đến việc tối thiểu hóa, hoặc loại bỏ, đèn phụ (fill light) trong cảnh quay của bạn để nó cố tình tạo ra nhiều bóng tối. Điều này có thể tạo ra các hiệu ứng kịch tính, nghi hoặc, hoặc thậm chí đáng sợ.
4. Motivated lighting
Khi các nhà quay phim thiết lập ánh sáng cho một bối cảnh, họ luôn tự hỏi bản thân xem ánh sáng trong cảnh quay đến từ đâu.
Ví dụ, họ có thể chọn lấy các đèn thực tế (practical lights) vốn đã có sẵn tại địa điểm và nâng cao hiệu ứng của chúng. Đây chính là ánh sáng tạo hiệu ứng (motivated lighting).
Một góc quay kinh điển thể hiện rõ tư duy “motivated lighting” của Roger Deakins trong The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford.
Trong phân cảnh đoàn tàu đi qua đêm tối, ông đã sử dụng chính ánh sáng phát ra từ chiếc đèn bão (lantern) do nhân vật cầm và cụm đèn pha phía trước con tàu để làm nguồn sáng chủ đạo. Ánh sáng vàng ấm áp, gắt nhẹ từ đèn bão xuyên qua làn khói và sương đêm không chỉ giải thích hợp lý cho nguồn sáng trong khung hình, mà còn tạo ra tương phản cực mạnh với nền tối thẳm, làm nổi bật biểu cảm kịch tính và không khí đầy đe dọa của cảnh quay.
Practical light
Nhiều khi, việc sử dụng các bóng đèn và ổ cắm điện có sẵn xung quanh bối cảnh có thể được dùng để chiếu sáng cho cảnh quay. Điều này được gọi là ánh sáng thực tế (practical lighting), và đặc biệt hữu ích khi bạn cần tái tạo lại không gian một cách gần gũi, chân thực.
Đây chính là trường hợp trong cảnh quay ở quán ăn của phim Moonlight. Trong một cuộc phỏng vấn với TIFF Originals, đạo diễn hình ảnh DPJames Laxton đã chia sẻ về cách ông sử dụng ánh sáng thực tế trong bối cảnh để giữ cho toàn bộ không gian địa điểm quay chân thực, và luôn rõ ràng trong các góc máy toàn.
Về bản chất, ông ấy đã thay thế các bóng đèn có sẵn xung quanh quán ăn bằng loại có công suất mạnh hơn. Vì cảnh quay mở rộng ra nhiều khu vực của không gian, ông ấy đã dựa vào các practical sources này, kết hợp bổ sung thêm một số tấm đèn LED để tạo ra ánh sáng mềm mại và cân bằng hơn.
Dưới đây là đoạn chia sẻ của Roger Deakins thảo luận về phương pháp tiếp cận practical lighting, và lý do tại sao ánh sáng “không có nguồn gốc/lý do rõ ràng” (unmotivated light) luôn khiến ông bị tuột cảm xúc khi xem phim.
5. Natural film lighting (Ánh sáng tự nhiên)
Ánh sáng tự nhiên trong điện ảnh đề cập đến việc sử dụng và điều chỉnh nguồn sáng vốn đã có sẵn tại địa điểm quay của bạn.
Trước khi bấm máy, bạn có thể mang máy ảnh đến địa điểm để kiểm tra xem ánh sáng tự nhiên duy trì tốt đến mức nào. Từ đó, bạn có thể quyết định xem mình cần thêm những đèn nào, hoặc điều chỉnh ánh sáng đó ra sao. Chẳng hạn, bạn có thể dùng hắt sáng để phản xạ ánh sáng, hoặc cờ đen để cản sáng.
Trong video này, Deakins chia sẻ về cách lần đầu tiên ông học được việc chú ý đến cách ánh sáng tự nhiên vận hành , chính là trong những chuyến đi câu cá thời thơ ấu. Deakins cũng là người ủng hộ sự tối giản khi nói đến kỹ thuật chiếu sáng.
Đạo diễn hình ảnh Emmanuel Lubezki đã tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên trong bộ phim The Revenant của đạo diễn Alejandro Iñárritu. Bài phỏng vấn của ông với GoldDerby là một bài học nhập môn tuyệt vời về cách tìm kiếm và kiểm soát ánh sáng có sẵn tại các địa điểm quay ngoài trời.
Ví dụ, ông ấy nói về việc tận dụng giờ vàng/Magic hour, thứ ánh sáng mềm mại do mặt trời tạo ra vào cuối ngày cho những phân cảnh cụ thể. Hơn nữa, ông cũng chia sẻ về cách lựa chọn địa điểm quay và sự thay đổi diện mạo của chúng vào các thời điểm khác nhau trong ngày đã tạo ra những moods phù hợp cho toàn bộ buổi quay chụp.
Credit
—
Dịch từ bài viết gốc của StudioBinder
