Tôi đã quay video chuyên nghiệp từ năm 2008, và kể từ đó đã sử dụng rất nhiều loại công nghệ và thiết bị khác nhau. Có thứ tôi thích, có thứ thì không. Nhưng ống kính luôn là một điểm yếu. Trong phần lớn sự nghiệp của mình, chúng khá khó kiếm ở miền bắc nước Ý – nơi tôi sinh sống. Và mặc dù tôi rất muốn dùng các ống kính của Arri hay Cooke, phần lớn thời gian tôi chỉ có thể sử dụng ống kính chụp ảnh(phân biệt với ống kính cine) Canon và đôi khi là vài bộ PL rất cũ.
Khoảng sáu hoặc bảy năm trước, xu hướng này bắt đầu thay đổi và rất nhiều ống kính tốt trở nên dễ tiếp cận hơn: cả các loại mới như DZO hay SIRUI – những ống kính mà hiện tôi đang sử dụng – cũng như nhiều bộ ống kính cao cấp hơn từ Zeiss, Cooke hay Leica. Và chính lúc đó tôi nhận ra rằng mình thực ra khá thích những ống kính Canon của mình. Trên thực tế, bộ Canon C-NE vẫn là bộ ống kính tôi thích nhất, vì tôi rất yêu cảm giác của hình ảnh full-frame.
Sự thật là: Ở một mức độ nhất định, các ống kính hiện đại thường cho cảm giác khá giống nhau – và chính những ống kính cũ, rẻ tiền mới mang lại một vẻ hình ảnh thú vị hơn(chúng ta hay gọi là character), khiến chúng trở thành công cụ hữu ích hơn trong làm phim.
Đó là lý do tôi bắt đầu sưu tầm một bộ sưu tập khá kỳ lạ gồm những ống kính cổ, kỳ quặc và phần lớn là rẻ tiền – những thứ tôi cố gắng mang ra sử dụng trong hầu hết các dự án mình thực hiện.
Tất cả các ống kính được giới thiệu ở đây đều được gắn qua adapter sang ngàm Canon EF, sau đó đi vào một Canon Speedbooster để chuyển cảm biến Super 35mm của chiếc RED Komodo X của tôi thành tương đương full-frame.
Carl Zeiss Jena 35mm f/2.4
Ống kính 35mm f/2.4 này được sản xuất bởi bộ phận Carl Zeiss Jena tại Đức trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Carl Zeiss vốn đặt trụ sở tại thành phố Jena, thuộc Đông Đức. Sau chiến tranh, khi Liên Xô tiến vào, quân đội Hoa Kỳ đã giúp di dời một phần hoạt động sản xuất của công ty sang Stuttgart, nơi thuộc Tây Đức. Chi nhánh Tây Đức sản xuất các ống kính mang tên Opton, còn công ty ở Đông Đức tiếp tục gọi chúng là Jena.
Ống kính sử dụng ngàm M42. Chất lượng hoàn thiện rất cao, thân kim loại chắc chắn. Các vòng điều khiển vẫn hoạt động hoàn hảo và cảm giác sử dụng rất mượt.
Về mặt hình ảnh, nó trông gần như mới. Ống kính rất sắc nét và có độ tương phản dễ chịu. Trên thực tế, nó được sử dụng trong hầu hết các công việc khi cần một setup nhẹ. Phần lớn mọi người thậm chí không nhận ra đây là một ống kính vintage.
Khoảng cách lấy nét khá gần. Bokeh rất mềm và đẹp, với hình dạng lục giác khá rõ. Flare không quá mạnh hay quá kiểu silky mượt mà tan chảy, vì vậy, nó vẫn khá dễ kiểm soát ngay cả khi không dùng matte box.
So với nhiều ống kính khác, độ tương phản của nó vẫn giữ khá tốt khi chụp thẳng vào mặt trời – trong khi phần lớn các ống kính vintage khác rất khó kiểm soát trong tình huống này.
Giá thị trường thường dao động từ khoảng 3-4tr đối với những chiếc còn giữ tình trạng tốt.
MIR 37mm f/2.8
Ống kính 37mm f/2.8 này khá kỳ lạ. Nó cũng là ngàm M42 giống như chiếc Zeiss. Đây là ống kính của Liên Xô, dường như được tạo ra bằng cách sao chép thiết kế Carl Zeiss Flektogon.
Ống kính rất nhỏ và cảm giác khá rẻ tiền, hơi nhựa.
Nhưng nó là một ống kính Petzval, nghĩa là bokeh có hiệu ứng xoáy đặc trưng mà nhiều người tìm kiếm ở ống kính vintage. Hiệu ứng này không quá mạnh vì khẩu độ chỉ là f/2.8, nhưng vẫn đủ rõ để sử dụng. Việc nó có tiêu cự 37mm cũng rất tuyệt, vì góc rộng giúp nó linh hoạt hơn so với các ống kính xoáy khác – thường là 50mm.
Ống kính khá sắc nét và không có những quang sai kỳ lạ. Thậm chí trông gần giống một ống kính hiện đại.
Flare rất rõ ràng và đẹp mắt, với những flare đỏ và xanh lá. Nó hoạt động rất tốt khi quay khuôn mặt, miễn là tránh vùng flare rơi đúng lên chủ thể.
Ưu điểm lớn nhất chính là giá. Vì nó không quá nổi tiếng nên có thể tìm được với giá khoảng 2.5-3.5tr. Nó cạnh tranh khá sát với chiếc ống kính tiếp theo trong danh sách.
Helios 44-2 58mm f/2
Helios 44 là ống kính nổi tiếng và được sử dụng rộng rãi nhất trong danh sách này. Nó nổi tiếng nhờ bokeh xoáy cực kỳ đặc trưng. Ống kính này đã được sử dụng rất nhiều và gần đây lại trở nên thịnh hành nhờ các bộ phim như Dune hay Poor Things, nơi nó được sử dụng khá nhiều.
Thương hiệu Helios thực chất là bản sao thiết kế Carl Zeiss Biotar của Liên Xô. Nó được sản xuất lần đầu năm 1958 và tiếp tục được chế tạo với chất lượng ngày càng giảm cho đến khi Liên Xô tan rã.
Đó là lý do có rất nhiều ống Helios trên thị trường, và bạn cần cẩn thận khi chọn phiên bản. Các mẫu đời sau có vỏ nhựa. Vòng focus có độ rơ nhất định và phần sau của ống kính di chuyển qua lại khi lấy nét – một điều khá kì quặc.
Dù chất lượng từng phiên bản khác nhau, nó vẫn nổi tiếng vì một lý do chính đáng. Bokeh xoáy cực kỳ ấn tượng, kết hợp với khả năng lấy nét gần kiểu macro, góc nhìn 58mm khá chặt và độ mềm của hình ảnh – tất cả tạo nên một khung hình rất giàu cảm xúc.
Khi quay trong nhà, hiệu ứng swirl sẽ bớt rõ hơn, nhưng vẫn giữ được cá tính. Flare rất dễ xuất hiện và có chất silky, đôi khi mất kiểm soát rất nhanh. Tuy nhiên nó lại rất đẹp trên khuôn mặt và tông da.
Khi quay ngoài trời, flare có thể trở nên khá hỗn loạn, nhưng lại hiệu quả nếu bạn đang theo đuổi phong cách mộng mị này. Ở khẩu f/2.8, lớp coating tạo ra flare đỏ rất đẹp.
Phiên bản vỏ kim loại màu xám – model đời đầu có chất lượng cao hơn – là phiên bản được khuyến nghị. Hiện nay giá của ống này khá rẻ, khoảng 150 euro. Một lựa chọn rất đáng mua.
Porst 50mm f/1.7
Cuối cùng trong nhóm các ống kính có bokeh xoáy là Porst 50mm f/1.7 – cũng là ngàm M42, nhưng lần này là ống kính Đức. Và bạn có thể cảm nhận được điều đó.
Porst là một nhà nhập khẩu và sản xuất máy ảnh của Đức, sử dụng ống kính từ nhiều hãng khác nhau. Mẫu này dường như được sản xuất bởi Enna – một nhà sản xuất nhỏ ở Munich. Công ty đã phá sản năm 2002 nên hiện nay không còn nhiều thông tin về nó. Nhưng chiếc ống kính này thật sự tuyệt vời.
Chất lượng hoàn thiện tốt hơn nhiều: thân kim loại chắc chắn và các vòng điều khiển rất mượt, dù rõ ràng ống kính này đã cũ và được sử dụng nhiều hơn một số chiếc khác trong bộ sưu tập của tôi.
Ở khẩu f/1.7, bokeh khá rõ nhưng không quá cực đoan. Nó rất đẹp ở trung tâm và giảm dần về rìa khung hình.
Quang học khá sắc nét khi lấy nét gần, nhưng ở khoảng cách xa thì kém hơn. Dải lấy nét không cực đoan như Helios và gần như không có quang sai màu đáng kể.
Flare khá dễ kiểm soát và không quá sikly. Nó tạo ra các vòng flare mềm, ấm – không làm wash out hình ảnh như Helios. Và có thể nói đây là flare tôi thích nhất trong số các ống kính này.
Coating của nó tạo flare xanh lam lạnh.
Helios chắc chắn nổi tiếng hơn, còn Porst giống như phiên bản “trầm lặng” hơn – nhưng đây là một lựa chọn rất chắc chắn và chất lượng cao, rất đáng khuyến nghị.
Ngoài ra nó là 50mm thay vì 58mm, nên dễ dự đoán hơn đối với những người quen dùng ống kính ảnh hiện đại.
Điều tuyệt vời nhất: giá của nó chỉ khoảng 2tr nhưng khá khó kiếm.
Vivitar 20mm & 28mm
Tiếp theo là hai ống góc rộng: Vivitar 20mm và 28mm.
Vivitar là một thương hiệu California đặt hàng sản xuất quang học từ nhiều nhà sản xuất khác nhau – phần lớn là các hãng Nhật Bản. Hai ống kính này được sản xuất bởi Kiron, một thương hiệu Mỹ hoạt động tại Nhật, chuyên sản xuất các ống kính chất lượng cao trong khoảng mười năm từ 1979 đến 1989.
Về mặt chế tạo, chúng rất đẹp và hoàn thiện cực tốt, với thân kim loại chắc chắn và các vòng điều khiển rất mượt.
Nhưng chất lượng hình ảnh lại khá khó hiểu. Hình ảnh có phần hơi đục, vignette rất mạnh và tổng thể mang cảm giác lạnh. Gần như giống như có sẵn một filter Pro-Mist tích hợp. Tuy nhiên có một đặc điểm đáng kinh ngạc: đây là ống kính macro dù là góc rộng, khiến việc sử dụng trở nên rất thú vị.
Khi chụp xa hơn, việc lấy nét trở nên kém chính xác và các khuyết điểm của ống kính trở nên rõ ràng hơn. Điểm nổi bật cuối cùng là flare cực kỳ đẹp.
Nhìn chung, phiên bản 20mm là ống kính tốt hơn vì hiệu ứng mạnh mẽ và thú vị hơn. Giá khoảng 4tr, còn 28mm có thể tìm được với giá chỉ khoảng 1tr nếu trong tình trạng rất tốt.
Helios 40-2 85mm f/1.5
Helios 40 là ống tele duy nhất trong bộ này và cũng là chiếc gây bất ngờ nhất. Cùng với Helios 44, nó là một trong những ống kính được sử dụng nhiều nhất trong điện ảnh hiện đại – và bạn sẽ hiểu vì sao.
Ống kính này rất lớn, với thân cực kỳ dày và nặng. Nó được làm từ kim loại rất chắc chắn và lớp coating có chút tính phóng xạ – dường như được chế tạo bằng uranium hoặc vật liệu tương tự.
Chiếc ống này tôi mua từ Azerbaijan, và người bán rất chuyên nghiệp – thậm chí còn viết tay nhãn vận chuyển. Ống kính đi kèm ba filter ấm mà tôi vẫn chưa thử nghiệm đầy đủ.
Ống kính này rõ ràng đã được sử dụng nhiều và các vòng điều khiển khá cứng. Đây cũng là ống kính ngàm M39 duy nhất trong bộ, nên cần thêm một vòng chuyển nhỏ để gắn lên máy RED.
Ngoài ra, vòng filter phía trước không khớp với kích thước tiêu chuẩn nào, nên không thể gắn filter trực tiếp mà phải cầm tay hoặc dùng matte box.
Nhưng bất chấp tất cả những bất tiện đó, ống kính này thật sự tuyệt vời. Flare, vùng out-of-focus, tông màu, mọi thứ đều trông và cảm nhận rất đặc biệt. Gần như không thể quay ra một hình ảnh xấu với ống kính này.
Flare khá mạnh nên cần chú ý hướng ánh sáng. Và độ tương phản có thể thay đổi mạnh giữa vùng sáng và tối, khiến việc chỉnh màu hậu kỳ trở nên hơi khó.
Nhưng nếu hình ảnh đã đẹp như vậy… thì còn quan tâm làm gì?
Vì thế đây cũng là ống kính đắt nhất trong bộ, khoảng 8-10tr. Nó có đáng tiền không? Có – hoàn toàn xứng đáng.
Ống kính vintage mang lại một cách thực tế và giá rẻ để thêm cá tính vào điện ảnh kỹ thuật số hiện đại.
Từ chiếc Carl Zeiss Jena 35mm sắc nét và đáng tin cậy, đến bokeh xoáy mơ màng của Helios 44-2, hay khả năng thể hiện hình ảnh đáng kinh ngạc của Helios 40-2 – mỗi ống kính đều mang đến một cá tính riêng cho khung hình.
Những giới hạn và lỗi quang học của ống kính cũ thường dẫn đến các giải pháp sáng tạo và những khoảnh khắc bất ngờ, từ đó giúp nâng cao kỹ năng làm phim. Hơn nữa nó làm cho hình ảnh trở nên rất đời, thật và không bị nhàm chán như các lens hiện đại.
Đối với những nhà làm phim muốn có hình ảnh độc đáo mà không cần chi quá nhiều tiền, việc xây dựng một bộ sưu tập ống kính vintage vẫn là một trong những khoản đầu tư đáng giá nhất cho nghề.
Credit
—
Translate and annotate from the original source at Cromo Studio.
